fbpx
Hàng triệu nội dung hữu ích dành riêng cho bạn đã sẵn sàng. Tìm hiểu thêm
Thiết kế, Làm phim

Phần 1: Cơ bản về ánh sáng và màu sắc trong quay và dựng phim

Dương Thị Thơm Level 5
.
11 min read

Ánh sáng và màu sắc

Ánh sáng là các quang tử (photon) lan truyền trong không gian theo dạng sóng, với những bước sóng khác nhau. Chúng tác động tới các vật thể, được các vật thể hấp thụ hoặc phản xạ lại, rồi kích thích vào cơ quan thị giác, trở thành những tín hiệu truyền về bộ não. Tại trung tâm thị giác của vỏ não, những tín hiệu ấy được tổng hợp, cho ta cảm giác về màu.

Như vậy, sở dĩ ta nhìn thấy các vật có màu khác nhau là do chúng có sự hấp thụ và phản xạ khác nhau đối với sóng ánh sáng. Một vật có màu đen hay màu trắng là do nó hấp thụ, hay phản xạ toàn bộ các tia sáng. Một vật có màu đỏ là do nó hút hết các loại tia sáng khác và chỉ hắt trả lại các tia sáng có bước sóng tương ứng với màu đỏ.

Khoảng giữa thế kỉ 17, Newton làm khí nghiệm phân giải ánh sáng mặt trời qua lăng kính, được một dải quang phổ gồm: đỏ, da cam, vàng, lục, lam, chàm, tím.

                                                                         Hiện tượng tán săc qua lăng kính

Đầu thế kỷ 20, Einstein tổng hợp lý thuyết về ánh sáng của nhiều nhà khoa học và rút ra kết luận: Bước sóng của photon xác định màu sắc của ánh sáng mà mắt thường ta nhìn thấy được. Bước sóng dài tương ứng với dải màu đỏ, da cam; bước sóng ngắn tương ứng với dải màu tím, lam. Trên thực tế ánh sáng mặt trời còn bao gồm nhiều loại sóng điện từ khác (các tia hồng ngoại, tia cực tím,…), nhưng các tế bào thị giác trong mắt ta chỉ có khả năng cảm ứng với những màu trong quang phổ mà thôi.

                                                                                          Vùng ánh sáng thấy được
                                                                                                       Phổ màu

R: Red (đỏ); O: Orange (cam); Y: Yellow (vàng); G: Green (lục); C: Cyan (lam); B: Blue (Xanh biển); V: Violet (tía).

Các thông số đặc trưng cho màu sắc

Màu sắc chúng ta cảm nhận được phụ thuộc vào hai yếu tố: yếu tố vật lý và yếu tố sinh lý.

Nếu chỉ xét về yếu tố vật lý thì các thông số đặc trưng cho màu sắc là: độ chói, bước sóng trội, và độ sạch màu.

  • Độ chói: độ chói (Luminance) và độ sáng (Brightness/Lightness) là các thông số chỉ mức độ sáng của màu sắc, khi thay đổi quang thông của nguồn sáng sơ cấp rọi lên vật quan sát thì độ chói và độ sáng của vật thay đổi.
  • Độ sạch màu: độ sạch màu là thông số chỉ hàm lượng tương đối của màu quang phổ chứa trong ánh sáng nào đó, tính theo tỉ lệ phần trăm (%). Nó cho biết quang thông của ánh sáng trắng lẫn trong quang thông của nguồn sáng đó. Đối với màu quang phổ thì độ sạch màu s = 1 và độ bão hòa màu là 100%. Còn đối với màu trung hòa thì độ sạch màu và độ bão hòa màu bằng không.

Nếu xét về yếu tố sinh lý thì các thông số đặc trưng cho màu sắc là: độ sáng (Brightness), sắc màu (Tint hoặc Hue) và độ bão hòa màu (Saturation). Đây cũng là các thông số được sử dụng trong việc chỉnh màu Video.

  • Sắc màu: sắc màu (Chrominance, Tint hoặc Hue) là thông số chỉ tính chất của màu. Ví dụ: khi ta nói màu đỏ, màu cam, màu vàng… là chỉ sắc của màu. Sắc màu phụ thuộc vào bước sóng trội trong phổ phân bố năng lượng của bức xạ ánh sáng.
  • Độ bão hòa màu (Saturation): độ bão hòa màu là thông số chỉ mức độ đậm nhạt của màu. Độ bão hòa của một màu dùng để chỉ mức độ màu trắng có trong màu đó, màu chứa càng nhiều ánh sáng trắng thì độ bão hòa càng thấp. Màu quang phổ có độ bão hòa màu cao nhất còn các màu trung hòa có độ bão hòa màu thấp nhất.

Sự cảm nhận màu sắc của mắt

Ở bước sóng điện từ 380nm đến 780nm mắt người sẽ bị kích thích và cảm nhận được ánh sáng. Việc cảm nhận được ánh sáng của mắt phụ thuộc vào 3 thành phần cơ bản của mắt: thủy tinh thể, màng bồ đào và võng mạc.

Võng mạc có các phần tử cảm quang liên lạc với hai nửa bán cầu não nhờ các dây thần kinh thị giác, các phần tử này có hai loại là tế bào hình que và tế bào hình nón.

 

Cấu tạo mắt người
  • Tế bào hình que chiếm một số lượng rất lớn khoảng 120 triệu cái được phân bố khắp võng mạc, do vậy mắt người có thể thấy được các chi tiết xám với một độ tinh vi rất cao ngay cả khi thiếu ánh sáng. Các tế bào hình que không cho cảm giác về màu sắc mà chỉ cho cảm giác về độ sáng.
  • Tế bào hình nón có số lượng ít hơn nhiều, khoảng 6 triệu cái, chỉ tập trung ở hoàng điểm và ở vùng kế cận. Mắt cảm nhận được màu sắc nhờ tế bào hình nón.

Tế bào hình que phân biệt sự chênh lệch độ chói nhưng lại không phân biệt được màu sắc, còn lớp tế bào hình nón tuy kém nhạy cảm với sự kích thích của ánh sáng nhưng lại có khả năng phân biệt được màu sắc. Chính vì vậy mà lúc hoàng hôn hay trong môi trường thiếu ánh sáng, chúng ta rất khó phân biệt màu sắc của cảnh vật xung quanh bởi vì lúc đó hầu như chỉ có lớp tế bào que đảm nhận vai trò phân biệt cảnh vật.

Ví dụ: gạch một số đường màu song song cách đều nhau trên một tờ giấy trắng, khi để giấy ở xa và trong ánh sáng mờ, mắt sẽ không thấy rõ các màu nhưng vẫn thấy rõ các đường gạch.

Trong kỹ thuật truyền hình đen trắng người ta lưu ý đến một số đặc điểm của mắt như sau:

  • Khả năng cảm quang: khả năng còn nhìn thấy được các vật có độ sáng yếu đến 0,1 lux.
  • Khả năng phân biệt được hai mức sáng khác nhau: tỉ lệ đến 0,02.
  • Khả năng phân tích: phân biệt được những chi tiết nhỏ nhất của ảnh.
  • Sự lưu ảnh: thời gian lưu ảnh trên võng mạc của mắt kể từ khi không còn ảnh trước mắt là 0,1 giây.

* Khả năng thích ứng với màu sắc của hệ thống thị giác.

Mắt người có khả năng thích ứng với độ chói và thích ứng với màu sắc. Sự thích ứng với độ chói biểu hiện ở sự giảm độ nhạy của mắt khi nó thường xuyên chịu tác động của độ chói lớn, và ngược lại sự thích ứng với màu sắc biểu thị ở sự giảm độ nhạy của mắt với màu đang được rọi vào mắt hay sự tăng độ nhạy đối với màu không được rọi vào mắt. Sự thích ứng như là sự quen dần với một tác động sáng nào đó (về cường độ chói hay màu sắc). Có thể giải thích sự thích ứng xuất hiện do có sự “tê liệt” hoặc “tăng cường” sự hoạt động của một bộ phận cảm quang nào đó (về độ chói hay màu sắc).

Do sự thích ứng có quán tính nên khi xuất hiện đột ngột một tia sáng có cường độ lớn thì ban đầu trong mắt sẽ xuất hiện cảm giác sáng rất mạnh, sau đó cảm giác sáng giảm dần. Hoặc ngược lại, khi đột ngột vào chỗ tối, mắt người gần như không thấy gì sau đó dần dần có thể nhìn thấy được.

Đối với màu sắc sự thích ứng cũng có quán tính. Nếu chăm chú nhìn một hình màu lục trên nền trắng, sau đó nếu cất nhanh hình màu lục đó để còn lại một nền trắng thuần nhất thì cảm giác của mắt ta còn lại vết hình cũ. Nhưng với màu đỏ tím nằm trong nền trắng (màu phụ của màu lục), nếu ta đeo kính màu vàng trong một thời gian nào đó, sau đó nếu ta cất nhanh kính màu vàng đi thì mọi vật như nhuốm màu lam. Các hiện tượng kể trên có thể giải thích bằng sự tê liệt kéo dài của các tế bào cảm quang đối với màu đã được chiếu vào mắt.

Sự tê liệt hay tăng cường hoạt động của một bộ phận tế bào nào đó trong võng mạc gây nên sự cảm ứng trong các tế bào cảm quang lân cận, làm cho hoạt động của các tế bào lân cận cùng tê liệt hoặc tăng cường. Ví dụ: đặt những mẫu giấy trắng nhỏ hoàn toàn giống nhau vào các tờ giấy nền màu khác nhau, thì các mẫu giấy trắng trở lên bị nhuốm màu khác nhau, màu của mẩu giấy trắng là màu phụ của màu nền: trong nền màu đỏ tím thì mẫu giấy như có màu lục, trong nền màu lam thì thấy mẫu giấy có màu vàng… Sở dĩ thấy màu vàng là vì các tế bào cảm quang được rọi sáng bởi mẫu giấy nhỏ bị giảm độ nhạy (do cảm ứng) đối với bức xạ màu lam, do đó ánh sáng trắng của mẫu giấy như bị lột bỏ hoặc làm thiếu bức xạ màu lam, tạo nên màu phụ của màu lam, tức chính màu vàng.

Do có hiện tượng thích ứng đối với màu, nên có thể tạo ra một màu nào đó từ màu phụ của nó. Hiện tượng đó mở ra khả năng thực hiện truyền hình màu bằng cách chỉ truyền hai màu cơ bản thôi. Tuy vậy, cho đến nay vẫn chưa thực hiện được ý đồ đó. Muốn tái tạo lại đủ màu người ta vẫn phải truyền 3 màu cơ bản.

Một hiện tượng sinh ra màu trong cảm giác rất đặc biệt khác đã được khám phá từ lâu đó là: quay một đĩa tròn nửa trắng, nửa đen ranh giới giữa hai nửa là đường kính đi qua tâm quay, trên nửa trắng có các vạch cong màu đen nằm trên những vòng tròn đồng tâm khác nhau, các vạch cong đó có độ dài như nhau nhưng điểm bắt đầu khác nhau thì quan sát được các vòng màu khác nhau trong vầng xám. Hiện tượng này là cơ sở để tạo ra ảnh màu từ ảnh đen trắng, tuy nhiên chưa thể sử dụng trong kỹ thuật truyền hình màu và cho đến nay vẫn chưa có kết quả giải thích hiện tượng trên.

Phần 2

Nguồn: kyxaotruyenhinh.wordpress.com

Chào mừng trở lại.

Đăng nhập sẽ giúp cá nhân hoá nội dung trang chủ của bạn, theo dõi các chủ đề yêu thích và tương tác với các bài viết bạn yêu thích.


Chào mừng trở lại.

Đăng nhập sẽ giúp cá nhân hoá nội dung trang chủ của bạn, theo dõi các chủ đề yêu thích và tương tác với các bài viết bạn yêu thích.


Chào mừng tham gia.

Đăng nhập sẽ giúp cá nhân hoá nội dung trang chủ của bạn, theo dõi các chủ đề yêu thích và tương tác với các bài viết bạn yêu thích.


Nhấp vào “Đăng ký” để chấp nhận Điều khoản dịch vụ và chính sách bảo mật của Toppick.